نویسنده: admin در ۲ اسفند , ۱۳۸۸
«باغیشلایین گلنمیرم اورا، گرفتارچیلیق قویمور، آخی بازنشسته اولموشام!»
ائله بو سؤزلردن دوشونورم کی دوغرودان طنز یازان دیر. چوخ چکیجی دانیشیغی وار هر بیر جومله سینده حتمن اؤزل بیر کلمه سی واردیر کی مین لر معنا یاتیر. «منصور خانلو» آذربایجانین آدلیم طنز یازانلاریندان دیر، ساتیرا اونون قانیندا، روحوندا اوتوروب.
ایلک سؤزلرین ده دئییر: گرفتارچیلیق، سوروشورام اوستاد سیز کی بازنشسته اولموسوز؟ سیز نه یه ؟ دئییر: «بازنشسته لرین آدی پیسه چیخیب، مثلا ایش لری یوخدور آما اویانا قاچ بویانا قاچ. هله «حمیده» ده اولموشام! دوننه دک «با زن نشسته»، «فرمانداری زنجان» بوگون ده «حمیده!» آخی بیلیرسیز چیخیرام چؤرک آلام خانیم دئییر حمیده ( همی ده !! ) سوت آل، حمیده گؤی آل، اونا گؤره باش قاشیماغا واختیم یوخدور.»
خانلو ۱۳۲۶-جی ایلده ماراغا شهرینده آنادان اولوب آما اصلیتی سرسکندلی( هشتری ) دیر. سونرالار تبریزه گلیب تحصیلاتین ادامه وئریب «هنرهای زیبا» رشته سینده درس اوخویوب. دئییر: «اوندا نقاش آز ایدی، ایندی ماشالله اولسون چوخالیب هامی بیر بیرین رنگله ییب اللی آلتمیش میلیون آلیرلار!!». ایل یاریم میللی اوخول لاردا انگیلیزجه اؤیرتمنی اولوب ۱۳۵۰-جی ایلدن ده تربیت کتابخاناسیندا کتابدار اولوب، اؤزو دئمیشکن ایندی ده «حمیده» اولوب !
یازدیغی کیتابلاردان سؤز آچیریق: «او گون اوتوردوم سایدیم اون ایکی دنه کیتاب مرتکب اولموشام! یادیمدا قالانلار! اونلارکی یادیمادی سیزه دئییرم: ۱۳۵۶-جی ایلده کیتاب بازارچاسیندا تاپیلان کیتاب نئچه قیسا ناغیلا شامیل ایدی «روزهایی که بابا نان می داد» آدیلا. اؤزومده هئچ بیردنه ده او کیتابدان قالماییب. ایندی نه قدر خیاوان قیراغینداکی کیتاب ساتانلاری آختاریرام تاپا بیلمیرم. سونرا رحمتلیک صمدین «۲۴ ساعت در خواب و بیداری» کیتابین تورک دیلینه چئویردیم. بیر جیبی کیتاب «در خلوت شب آدیندا» عرفانا راجع دیر. اسماعیلیه فرقه سینه عاید اولان «عقاب سفید» آدلی کیتاب یازمیشام. بیردانا «خودآموز زبان آذربایجانی» آدیلا کیتابیم وار کی محاوره ای حالتده، مکالمه اوچون تالیف ائله میشم. بونو تلاش انتشاراتی چاپ ائله دی. بیریده «بویونون بایاتی لاری» آدیندا ماوی جیلدی اولان تورک دیلی نین گؤزل بایاتی لارین توپلامیشام. ایلک بؤلوموده «بویونون دانیشیقلاری» دیر. بیریسی ده «بهلول می خندد». مطبوعاتا مقاله زاد وئررم «مهد آزادی» ایله «عصر آزادی» ده آرش آزادین توسط ایله چاپ اولار. «اونودولموش ماهنی» دا سون کیتابیم دیر.»
اوستادین باشقا کیتابلاری دا وار کی مجوز آلینیرسا ایشیق اوزو گؤره جک لر : «کیتابلارین بیری نین آدی «سؤز سؤزو گتیرر، آرشین بئزی» دیر. تورک دیلینده اولان گؤزل اصطلاح لار. آتا- بابا سؤزلری یازمیشام. ضرب المثل لرده، هر میلتین فولکلوروندا سمبل لار فرق ائله ییر. اؤرنک اوچون تورکی ده دئییریک: آج تویوق یاتار یوخودا داری گؤرر. فارسلاردا دییه رلر: شتر در خواب بیند پنبه دانه. ایکی سی ده بیر یئرده ایشله نیر.
بو کیتاب چوخ ساده و اؤز آرامیزدا دانیشدیغیمیز دیلده دیر. بیلمیرم نییه دئییرلر به اینسان ساده دانیشسا کسرشأن اولار. بو کیتابلاردا گؤزل سؤزلر وار. فرض بویورون بیر نفرین سؤزون بیه ننده دئیریک «باس بورا» همان کی فارسلار دئیررلر «بزن قدش». بونلاردان آز یازیلیب، گئدیب یئکه - یئکه سؤزلر یازمیشیق.
بیری ده مکتب های «فل سفیه» آدیندادیر.(اوستاد بوردا دئییر فلسفی یوخ ها فلسفیه!!! ) یومیه درگیرلیقلاردان دیر. اؤرنک اوچون بیر مجلسه گئدیسن دوروب گلنده کوتوموزو چکیر، کؤینه یی جیریرسان من اؤلوم ایلش. همان آدام فرمان دالیسیندا اوتوراندا بیر قاریش یول وئرمیر هئچ، باشین ماشیندان چیخاردیر ائشی یه یامان دا دئییر»
خانلونون نظرینه ایندی اینسانلار «مازالاق» اولوبلار. گونده لیک گرفتارچیلیق لار اینسانلاری گیج ائدیب باخیرلار اما گؤرمورلر. بیر یازی سی وار «گرفتاری های توبره یی» آدیندا کی فرنود جنابلاری عصر آزادی دا چاپ ائدیب بو قونویا اشاره ائمیشدیر.
سؤزلری نین تصدیقینده بیر حکایه شاه عباس دان گتیریر. دئملی شاه عباسین بیر ییرتیجی پیشی یی واریدی تامام قوشلاری حتا یئکه قوشلاری بوغاردی. بیر گون شاه دئییر کیمسه بیر قوش گتیره کی منیم پیشی ییم اونو یئمه یه پیشیک آغیرلیقدا اونا قیزیل وئره جه یم. بیر کئچل واریمیش - کئچل ده زرنگلیک سمبلی دیر- بو یاریشا حاضر اولار. او تکجه شاه عباسدان ایسته ییر بیر دقیقه پیشییی وئره اونا. پیشییی آلیر آپاریر عباسینین آلتینا سونرا قویور یئرینه. یاریشما باشلارکن کئچل بیر کیچیک قناری نی قویور پیشییین قاباغینا. پیشیک هئچ یئریندن ده ترپشمیر. کئچل یاریشمانی اودور. شاه عباس دئییر: نه ائله دین منیم پیشیییمه؟ کچل دئییر: بیر دقیقه ده عبامین آلتیندا اوقدر توولادیم کی نئچه دقیقه یه جه هئچ گؤرمه دی قاباغیندا نه وار.
اوستادین نظرینده ایندی اینسانلارین دا حیکایه سی بودور .
اوستادین اوچ اوغلو، ایکی گلینی وار. نوه لری ده اوغلان دیلار: «قیز اوشاغی رحمت دیر کی تاسف له، نه اوشاقلاریم نه نوه لریم قیز دئییل لر. کیمسه آتا- آنایا قیزین یئرین وئرمز. اوغلان قویوب گئدندیر اما قیز همشه آتا- آنایا قالار» اوشاقلارینین بیری مهندس، بیری حسابدار، کیچیک اوغلودا موسیقی ساحه سینده چالیشیر. دئملی اؤزونه چکه نی یوخدور. شوخلوقجا دئییر: «کیچیک اوغلوم، نیما ایسته دی منه چکه، بؤیوک اوغلوم قویمادی. بیر سؤز دئدیم یوگوردو اوستومه منه چکسین. توتدولار بیله سین، قویمادیلار!!»
نئجه کی دئدیک اوستادین طنزده بتر الی وار. او طنزه گؤره دئییر : «طنز گرک تشویش خاطیر گتیره، گولدورسه ساتیرا دئییل! بیری گولسه ده گرک تئز پئشمان اولا. اما فکاهی گولدورر. ائله همن کی ایندی جوک دئییرلر. آدام ایچه ریدن پاتلایاندا گرک یازا، بیری نین باشینا گلن ایشدن. ایمکانی وار هامی بو ایشی گؤره، بورادا دیرکی ساتیرا درده دَیر».
اوستاد اؤزو دئییر: «کیتابلاریما نظریم یوخدور کی ساتیرا دیر یا فکاهی. اوخویانلار گرک آچیقلاییب نظر وئره لر اما ایسته مه میشم یالاندان گولدورم، ساتیرا یول آچان دیر فکاهی اورک آچان».
دوزدور هر اینسانین بیر دونیاسی وار، باشقالاری ایله ده فرقلی. اما بو کیشی نین اؤزل دونیاسی وار، باشقا جور یاشاییر و اینسانلارا باشقا جور باخیر و نهایتده یاشاییشا فرقلی باخیر: «جماعت ائله زادلاری بدیهی توتورلار کؤکونه گئدنده آی گولمه لی دیر» ایندی کی تشریفاتلارا، ایلگی لره اونون منفی باخیشی واردیر. خانلونون نظرینه ایندی مثلن «عصر ارتباطات» دیر اما مردم بیر بیریندن اوزاقلاشیب. اینترنت، موبایل، عاطفه لری آرادان آپاریب. دئییر: «قدیم لر بیرین کؤنلون ایسته ینده بو ایکی قیچین لا گئدردین قاپیسینا اوز - اوزه، گؤز - گؤزه اولوب قاییداردین، اما ایندی الو، سنی سئویرم. قوربانام، حتی نیفرتیده تلفن دالیسیندا گیزله ده بیلرسن».
اینسانلارین گونده لیک ایش لرینده بیر ایکی دادلی - دوزلو سؤزلرینه دیقتینیزی جلب ائدیرم کی «بویونون دانیشیق لاریندا» کیتابیندا گلیب:
- ائویز هاردادی؟
- باهاردا
- بس رنگین نیه سارالیب؟!
هارا گئدیرسن؟
- گئدیرم باشیمی ایصلاح ائدم.
- اللی ایل دیر اوستون ایصلاح ائدیرسن بیر یول دا ایچری سین ائله!
خلق اوستادین شعر لرین بیه نیرلر و بعضن باش تاپمادیقلاریندا سوروشورلار. خانلو دئییر: «بیر دؤنه یولداشیمین باجیسی کیتابیمی اوخویوب دئدی: نییه آداملارا بوجور باخیرسیز؟ دئدیم: آداملار ائله بئله دیلر!. یا مثلن شعریم وار کی دئییر : دوردوم فوتبالا گئتدیم/ ووردولار گلا گئتدیم/ غم، خیاوان سالاندا/ ییخدیلار یولا گئتدیم. بیر یول بیر نفر سوروشدو یانی نمنه؟ دئدیم: هر زادی کی دئمک اولماز. اؤزون فیکیرلش!! گنج لر بیلمزلر اونلارین کی یاشی بیرآز یوخاری گئدیب بیلرلر نه دئمیشم». سؤزون دوزو بیزده بو شعردن باش تاپمادیق!!
«اونودولموش ماهنی» اوستادین سون کیتابی دیر کی الیمزده دیر. اونا گؤره دئییر:«بیر نقض غرض ائله ییم، دوزدو چیخوف دئییب تکجه احمق لر تعجب ائدرلر، آما من اؤزوم بو کیتابدا تعجب ائله دیم. چاپدان سونرا گؤردوم آز سانسور اولوب تعجب ائله دیم!!! اما «ای ساربان» شعریمده: «نفتیم گئدیب / پوسته گئدیب / یئردن چیخان اوستدن گئدیب / بیرجه قالان اینیمده کی ییرتیق تومانیم دیر گئدن» حذف اولوبدور. بیلمیرم نفته خاطیر یوخسا تومانا گؤره حذف اولوب!!» بوردا دئملی یم کی اوستادین دانیشماسین گرک ائشیده سیز یازماغیلا سؤزلری نین دادی بللی اولمور.
یازی نین ایلک سطیرلرینده اوخودوغونوز کیمی اوستاد ایل لر بویو «تربیت کیتابخانا سیندا» چالیشیب خانلو جنابلاری نین آدی بو کیتابخانایا گئدن لرین دیلیندن دوشمور. اونلار شیرین خاطیره لری بو بؤیوک کیشی دن سینه لرینده ساخلاییب لار. چوخلاری ایندی ده اونولا ایلگی لرین قیرماییب، علاقه باغلاییب لار. اؤزو دلیلین بئله آچیقلاییر: «او شئی کی اؤزومه بینمیشم هامی یا بینمیشم، بیرزادی دا سئومه سم کیمسه یه ده سئومرم. نئچه ایل دیر بو توپراقدا یاشاییرام. چوخ اداره لره ایشیم دوشوب بئش دقیقه ده گؤرولن ایشی بیر آی دا گؤروبلر. او اوتاق دان بو اوتاغا، اورادان بورا … اما من ایشیمده بئله اولمامیشام. بیر کلامدا: اؤز باشیما گلن ایشلری آیری سینین باشینا گتیرمه میشم»
دئملی یم او زامانلار ایندیه تای کامپیوتر یوخودو. اوستاد دا کیتابلارینین هامیسین اوخویوب حافیظه سینه وئرمیشدی. هر قونودا کیتاب ایسته ین اولاندا تئز کیتابین سوراغینا گئدیب، گتیرردی. اؤزو دئییر :«گرک ده بئله اولایدی. بیر آتا یا آنا اوشاغی نین تربیه سینه مندن کیتاب ایسته سه گرک کیتابی اوخویوب باشا دوشئیدیم سونرا وئرردیم. ناتاراز کیتاب وئرسه ییدم، اولا بیلردیکی اوشاغین گله جه یینه پیس تاثیر قویا، کیتابدار بئله اولمالیدی اما توصیه ائله میرم. ایندی او ماجال یوخدور بیر بئله کیتاب اوخویالار. من اؤزوم ده گوندوزلر کیتابخانادا اولاردیم کیتابی گتیریب گئجه لر ائوده اوخویاردیم. بیرده من گؤرردیم بیر نفر ائشیکدن گلیب وجودو دولو هووشنه، استرس ایله بیر گولمه جه ایله یا لطیف دانیشیق ایله اونون یئلین آلاردیم. ایلگی لرده متقابل دیر. گؤرردیلر یاخشی داورانیش ائدیرم دوست اولاردیق. چوخلاری دئیه ردی سنه ایرادتیم وار. دئیه ردیم ریشتن نه دیر؟ جانور شناسی اوخوموسان!!؟»
قوجامان یازیچی و کتابدار ایندی آیدا بیر سئری کیتابخانایا گئدیب ایسته دییی کیتابی آلیر : «من گئدنده، مخزنه گئدرم کیتابی گؤتوره رم. منه اوردا حؤرمت ائدرلر، بعضی لری تانیرلار اما یئنی امکداشلار یوخ .گهی زین به پشت و گهی پشت به زین دونیانین رسمی دیر».
اینسانلاریمیزدا آراسیندا مطالعه نین آزلیغیندان دانیشیریق : «یوخ ایندی، اوخویان لاپ چوخالیب، باهالیق میللتی ائله فیشارا قویوب کی هامی اؤز اؤزونه اوخویور. زمانه جماعاتی کیتاب ائله ییب کیتاب کیمی بوکوب، بیری ایسته ییر بونلارین اؤزون اوخوسون!!»
اونون ایندی کی کیتابدارلارا اؤنریسی بودور کی ایش لرینه عشق لری اولسون، صمیمیت له چالیشسینلار. بیرده هردن اؤزلرین قویسونلار کیتاب ایسته ینلرین یئرینه. بازنشسته لیق امان وئرسه اوستادین بوش واختی دا اولار. او بوش واختلاری بئله دولدورار: «من بوش واخت لاریمی فرشه باخارام !! اوتورارام ائوده کؤهنه فیلاکسیم وار،چای ایچیب، سیگار چکیب فرشه باخارام! گاهدان دا اؤلویه باخارام». بو سؤزونه گؤره بیزیم هویوقمامیزدان الین دیزینه ووروب اوجادان گولوب دئییر: «بالا، بئکارچیلیق دان فرشین گول لرینه باخارام، بیر یئکه آینا دا وار ائوده گاهدان قاباغیندا دوروب اؤزومه باخارام بیرده کی دئدیم دا حمیده اولموشام».
خانلونون بو ایش لری رحمتلیک سرداری نیا جینابلارینا دا جالب گلرمیش. اوزاقدان اوستادی گؤرنده دئیه ردی منصور ایندی نه ائله ییرسن؟ گئنه فرشه باخیرسان یوخسا اؤلویه؟!!
یازارلار چوخ چای ایچیب سیگار چکرلر بو سؤز بورادا تصدیق اولونور. خانلو جنابلاری دئییر: «۱۳۴۷-دن سیگار چکه رم. یئره ده قویانمیرام. دؤکتور سرابی پور بیر سئری دئدی: سیگاری قوی یئره گل احوالا. منده سیگاری قویدوم یئره، نم نه قدر موکت دن یاندی!! گئتدیم دئدیم: آخی قویدوم یئره موکت یاندی به !! منه آجیقلی باخیب دئدی: سندن آدام اولماز چیخ ائشی یه. دئدیم: اونو بیلیرم تازا سؤزون وار دئنه. بوردا دئییم کی زیر سیگار دا یاخشی بیر زاد دیر!!»
اوستادین، اوستاد کریمی و شهرک جنابلاری لا دا ایلگی سی وار. دئییر: «کریمی بیزیم افتخاریمیز دیر، سیزین یادیزا گلمز اونون شعرلری انقلاب دان قاباق دیللر ازبری ایدی. شهرک ایله ده بیر بالاجا دووران کئچیرتمیشم. شریف اینسان دیر.»
استاد خانلو تربیت کیتابخاناسیندا ایشله ییب. همان یئر کی رحمتلیک پروفسور فرزانه اورانین رئیسی ایدی. مونتسکیونون بو سؤزون اوستاد فرزانه یه گؤره تعریف ائدیر:«بیر گؤل درین اولدوقجا آرام اولار. چوخ بیلن، آز دانیشان، دولو بیر اینسانی ایدی. آللاه رحمت ائله سین. انقلاب دان قاباق «بایاتی لار» کیتابی یاییلدی، ائله او زامان چوخ آد چیخارتدی».
قوجامان یازار دان بیر جالیب خاطیره یه سیزلری قوناق ائدیرم: «جنگ گونلری دی، کیتابخانانین زیرزمینینده گیزله نردیک بیر گون های - کوی دن سونرا بیر نفر گلدی «جنگ و صلح» کیتابین تولستوی دان ایسته دی. دئدیم: جنگ نه قدر ایسته سن وار اما صلح بو تئزلیکده یوخدو!»
گنج لره سون سؤزون ایسته دیم دئدی: «ساخلا آی آخیری حسابلاشاریق!! آخی نه دئییم ایندی گنج لر منه درس اؤیردیرلر!! »
مصاحبه آپاران : شیوا حاجی محمدی
خرید اینترنتی کتاب اونودولموش ماهنی از این نویسنده
نوشته شده در با نویسنده , معرفی کتاب | ۲ نظرات »
